تنش میان جامعه ریاضیات بین‌الملل و غول‌های سازنده هوش مصنوعی به بالاترین سطح خود رسیده است. بیست و پنج نفر از برجسته‌ترین ریاضیدانان جهان که همگی برنده مدال فیلدز (معتبرترین جایزه ریاضی دنیا) هستند، با امضای یک نامه سرگشاده هشدار دادند که شتاب‌زدگی آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی مانند OpenAI در ارائه اثبات‌های محاسباتی، ساختار علمی و اصالت کار پژوهشگران را تهدید می‌کند.
ماجرای اتهامات سرقت علمی و نقض مالکیت معنوی توسط OpenAI
جرقه این اعتراضات گسترده پس از اظهارات جنجالی تریستان باک‌مستر، استاد دانشگاه نیویورک، زده شد. او مدعی شد OpenAI وی را تحت فشار قرار داده تا نام همکار پژوهشی‌اش را که در شرکت رقیب یعنی آنتروپیک (Anthropic) فعالیت می‌کند، از مقاله حل یک مسئله مهم ریاضی حذف کند.
علاوه بر این، باک‌مستر ابراز نگرانی کرده که احتمالاً شرکت OpenAI از کدهای تحقیقاتی و تعاملات آن‌ها با ابزار Codex برای تولید اثبات اختصاصی خود روی معادلات ناویر-استوکس بهره‌برداری کرده است؛ اثباتی که پس از ساعت‌ها پردازش سنگین مدل‌های هوش مصنوعی به دست آمد و هنوز توسط داوران مستقل راستی‌آزمایی نشده است.
- عقب‌نشینی حامی مالی: به دنبال اعتراض شدید دانشگاهیان، OpenAI حمایت مالی خود از رویداد ریاضی مؤسسه فناوری کالیفرنیا (CalTech) را پس گرفت.
- بحران اعتبار و استناد: مدل‌های هوش مصنوعی بدون ارجاع دقیق به کارهای پیشین و توضیح روش‌شناسی، نتایج را منتشر می‌کنند.
- خطر نابودی جامعه‌سازی علمی: تبدیل فرایند باز تحقیق به رقابت‌های انحصاری چند میلیون دلاری، فرهنگ همکاری باز علمی را به پنهان‌کاری تبدیل می‌کند.
چرا اثبات‌های عجولانه هوش مصنوعی یک تهدید به شمار می‌روند؟
امضاکنندگان این بیانیه تأکید کرده‌اند که ارزش ریاضیات صرفاً در رسیدن به پاسخ نهایی نیست، بلکه در شبکه فکری و انتقال انسانی مفاهیم نهفته است. اگر اثبات‌های تولیدشده با مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) برای انسان‌ها قابل درک، تدریس و توسعه نباشند، چرخه تولید علم دچار اختلال جدی خواهد شد.
این بیانیه که در امتداد «اعلامیه لیدن» منتشر شده، زنگ خطری جدی را نه تنها برای ریاضیدانان، بلکه برای تمام مشاغل خلاق و علمی به صدا درآورده است؛ زیرا هر حوزه‌ای که با داده و استدلال سر و کار دارد ممکن است در گام بعدی با معضل تصاحب دستاوردها توسط سیستم‌های هوش مصنوعی روبه‌رو شود.
سوالات متداول
چرا برندگان مدال فیلدز علیه OpenAI بیانیه داده‌اند؟
آن‌ها معتقدند آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی بدون ارجاع به کارهای قبلی دانشمندان و بدون شفاف‌سازی متدولوژی، نتایج علمی را به نام خود منتشر کرده و مالکیت فکری را تضعیف می‌کنند.
آیا اثبات‌های ریاضی تولیدشده توسط هوش مصنوعی معتبر هستند؟
بسیاری از این اثبات‌ها در شتاب‌زدگی منتشر شده و هنوز توسط داوران و جامعه علمی تأیید نشده‌اند و فرایند انتقال دانش در آن‌ها مبهم است.